Tevazu: Ruhun Zarafeti ve İnsanlığın Yolu

Tevazu: Ruhun Zarafeti ve İnsanlığın Yolu

Tevazu, kelime anlamı itibarıyla alçak gönüllülük, gösterişten uzak durmak ve haddini bilmek demektir. İnsanın kendi değerini bilmesi ancak başkalarından üstün olduğu vehmine kapılmamasıdır. İslam ahlakında tevazu, sadece bir erdem değil, aynı zamanda Allah’a yakınlığın ve imanın olgunluğunun en temel göstergelerinden biridir.

İslam’da Tevazunun Yeri

İslam, kibri “hakikati reddetmek ve insanları küçük görmek” olarak tanımlayarak şiddetle yasaklamış; tevazuyu ise müminlerin temel vasfı olarak övmüştür.
Kur’an-ı Kerim’den Ölçüler:

• Furkan Suresi, 63. Ayet: “Rahmân’ın has kulları onlardır ki, yeryüzünde tevazu ile yürürler ve kendini bilmez kimseler onlara laf attığında (incitmemek için) ‘Selam!’ derler (geçerler).”
• İsra Suresi, 37. Ayet: “Yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Çünkü sen ne yeri yarabilir ne de boyca dağlara ulaşabilirsin.”
  Hadis-i Şeriflerden Esintiler:
• Üstünlük Ölçüsü: Veda Haccı’nda Peygamber Efendimiz (sav) insanlığa şu evrensel düsturu miras bırakmıştır: “Ey insanlar! Rabbiniz birdir, babanız da birdir. Hepiniz Âdem’in çocuklarısınız, Âdem ise topraktandır. Allah katında en üstününüz, O’ndan en çok sakınanınızdır (takva sahibi olanınızdır). Arap’ın Arap olmayana, Arap olmayanın Arap’a, beyazın siyaha, siyahın beyaza –takva dışında– hiçbir üstünlüğü yoktur.” (Ahmed b. Hanbel)
• “Allah bana, birbirinize karşı o kadar alçak gönüllü olun ki, hiç kimse diğerine karşı haddi aşıp zulmetmesin ve kimse kimseye karşı böbürlenmesin diye vahyetti.” (Müslim)
• “Kibirli olmamak kaydıyla, kim Allah için tevazu gösterirse, Allah onu yüceltir.” (İbn Mâce)

Peygamberlerin Hayatından Örnekler

Tevazu, sadece dilde kalan bir kavram değil, peygamberlerin hayatında somutlaşan bir yaşam biçimidir.

• Hz. Muhammed (sav): Alemlerin Efendisi olmasına rağmen o, ayakkabısını kendisi yamamış, elbisesini kendisi dikmiş, koyunlarını sağmış ve ev işlerinde ailesine yardım etmiştir. Kendisi otururken birisi yanına geldiğinde ayağa kalkar, nezaketle karşılar ve asla kimseden yüksekte oturmazdı. Bir gün yanına ürkek bir adam geldiğinde, “Korkma, ben bir kral değilim; Kureyşli, kuru et yiyen bir kadının oğluyum” diyerek tevazunun zirvesini göstermiştir.
• Hz. Musa (as): Allah ile doğrudan konuşma şerefine (Kelîmullah) ermesine rağmen, kendisine tevazuun bir gereği olarak bir hizmetkârla (Hızır as) yolculuk yapması ve ondan bir şeyler öğrenmesi emredilmiş; o da bu emre büyük bir sadakatle uymuştur.
• Hz. Yusuf (as): Mısır’a aziz (yönetici) olduğunda, yıllar önce kendisini kuyuya atan kardeşleriyle karşılaştığında onları suçlamak yerine, “Bugün size kınama yoktur” diyerek büyük bir tevazu ve affedicilik sergilemiştir.

Sonuç

Tevazu, insanın kendi acziyetini fark etmesi ve her şeyin sahibinin Allah olduğunu idrak etmesidir. Alçak gönüllü insan, başkalarının kalbine giden yolu açan kişidir. Unutulmamalıdır ki, başakların doldukça boyunlarını eğmesi gibi, gerçek iman ve ilim sahipleri de olgunlaştıkça tevazuları artar. Kibir ise, içten içe çürüten bir ağaç gibi insanın tüm güzel amellerini tüketen bir hastalıktır.
Gerçek üstünlüğün ırk, makam veya malda değil, ancak Allah’a karşı takvada olduğunu idrak eden bir kalp, dünyevi gururun tuzaklarına düşmez. Tevazu ile yaşamak, sadece başkalarıyla olan ilişkilerimizi değil, Rabbimiz ile olan bağımızı da güçlendirir; zira kalp ne kadar mütevazı olursa, o kadar çok hikmetle dolar.