Kur’ân-ı Kerîm’i Tertîl Üzere Okumak: Yavaş ve Tane Tane Tilavetin Önemi

Kur’ân-ı Kerîm’i Tertîl Üzere Okumak: Yavaş ve Tane Tane Tilavetin Önemi

Kur’ân-ı Kerîm, yalnızca lafızlardan ibaret bir kitap değil; dalga dalga kalplere nüfuz etmesi, üzerinde düşünülmesi (tefekkür) ve hayata tatbik edilmesi gereken ilahi bir kelamdır. Bu yüce kitabın gönderiliş gayesine uygun bir şekilde okunması, bizzat onu indiren Allah Teâlâ’nın emridir. Bu okuyuş tarzına İslami literatürde tertîl denir. Tertîl; harflerin hakkını vererek, mahreçlerine dikkat ederek, acele etmeden, yavaş ve tane tane okumak anlamına gelir.
İşte Kur’an’ın yavaş ve sindire sindire okunması gerektiğini ortaya koyan en güçlü ayet ve hadis delilleri:

1. Ayet-i Kerimelerle Tertîl Emri

Yüce Allah, Kur’an’ın alelacele geçiştirilecek bir metin olmadığını, aksine her bir kelimesinin üzerinde durulması gerektiğini açıkça emretmiştir.

• Müzzemmil Suresi, 4. Ayet:

وَرَتِّلِ الْقُرْاٰنَ تَرْت۪يلاًۜ
Anlamı: “…Kur’an’ı tane tane, ayırarak (tertîl ile) oku.”

Bu ayet, Kur’an okuma usulünün en temel dayanağıdır. Allah Teâlâ, peygamberine ve onun şahsında tüm ümmete Kur’an’ı aceleyle değil, her lafzın hakkını vererek okumasını kesin bir dille emretmektedir.

• Furkan Suresi, 32. Ayet:
  وَقَالَ الَّذ۪ينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْاٰنُ جُمْلَةً وَاحِدَةًۛ كَذٰلِكَۛ لِنُثَبِّتَ بِه۪ فُؤَادَكَ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْت۪يلاً
  Anlamı: “İnkâr edenler, ‘Kur’an ona toptan indirilseydi ya!’ dediler. Biz onu senin kalbine iyice yerleştirelim diye böyle parça parça indirdik ve onu tane tane (ayırarak) okuduk.”Bu ayet-i kerime, Kur’an’ın indiriliş metodunun bile “tertîl” üzere olduğunu gösterir. Kalplere kök salması ve zihne yerleşmesi için Allah onu yavaş yavaş ve tane tane indirmiştir; kulun okuyuşu da bu hikmete uygun olmalıdır.
• Kıyâme Suresi, 16. Ayet:
  لَا تُحَرِّكْ بِه۪ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِه۪ۜ
  Anlamı: “(Ey Muhammed!) Onu (vahyedileni) çarçabuk almak için dilini kımıldatma.”Peygamber Efendimiz, vahyi kaçırma veya unutma endişesiyle Cebrail (a.s.) okurken aceleyle tekrar etmeye çalışıyordu. Allah Teâlâ bu ayetle aceleciliği yasaklamış, kalbe yerleştirme garantisini bizzat üzerine alarak sakin ve tane tane dinleyip okumayı telkin etmiştir.

2. Hadis-i Şeriflerle Yavaş ve Anlayarak Okuma

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) ve onun terbiyesinden geçen sahabe-i kiram, Kur’an’ı bir musiki icra eder gibi ya da sadece hatim sayısını artırmak için hızlıca okumaktan kaçınmışlardır.

• Ümmü Seleme (r.anha) Vasıflaması:
  Hz. Peygamber’in eşi Ümmü Seleme validemize Resûlullah’ın (s.a.v.) Kur’an okuyuşunun nasıl olduğu sorulduğunda şöyle cevap vermiştir:
  “Onun okuyuşu; her bir harfi açık açık, tane tane (müfessiraten harfen harfen) belirgin bir okuyuştu.” (Tirmizî, Kıraât, 1; Ebû Dâvûd, Vitr, 20)
• Enes b. Malik’in (r.a.) Şahitliği:
  Hz. Enes’e, “Hz. Peygamber’in kıraati nasıldı?” diye sorulduğunda şu cevabı vermiştir:
  “Onun kıraati (uzatılması gereken harfleri) uzatarak (medd ile) okumaktı.” Sonra Enes (r.a.) örnek olarak Bismillâhirrahmânirrahîm’i okudu; “Bismillah”ı uzattı, “er-Rahmân”ı uzattı, “er-Rahîm”ı uzattı. (Buhârî, Fezâilü’l-Kur’ân, 28)
• İbn Mes’ûd’un (r.a.) Sert Uyarısı:
  Bir adam gelip Abdullah b. Mes’ûd’a, “Ben Mufassal sureleri dün gece tek bir rekâtta okudum” dedi. Bunun üzerine İbn Mes’ûd şöyle buyurdu:
  “Şiir okur gibi hızlıca ve savurarak mı okudun? Şüphesiz ki bazı topluluklar Kur’an okuyacaklar da Kur’an onların köprücük kemiklerinden aşağıya geçmeyecek. Halbuki Kur’an kalbe düşüp orada kök saldığı zaman fayda verir.” (Buhârî, Fezâilü’l-Kur’ân, 30; Müslim, Müsâfirîn, 275)

Özetle;

Kur’ân-ı Kerîm’i yavaş, tane tane ve anlamını tefekkür ederek okumak sıradan bir tavsiye değil; ilahi bir emir ve peygamberi bir sünnettir. Ayetleri aceleyle dilden dökerek geçiştirmek, onun kalplere şifa ve rehber olma özelliğini gölgeler. Önemli olan ne kadar çok sayfa okunduğu değil, okunan ayetlerin ruha ne kadar nüfuz ettiğidir. En güzel kıraat, kalbi hüzünlendiren, Allah korkusunu ve sevgisini artıran, harfleri hakkıyla telaffuz edilen sakin bir okuyuştur.