İslam’da Miras Hukuku: Kur’ân-ı Kerîm Âyetleri ve Mealleri

İslam’da miras hukuku, vefat eden kişinin geride bıraktığı malın hak sahiplerine nasıl dağıtılacağını düzenler. Kur’ân-ı Kerîm’de kadınların ve erkeklerin miras hakkı, çocukların, anne ve babanın, eşlerin ve kardeşlerin payları açıklanmıştır. Miras hükümlerinde vasiyet, borç ve mirasçıların durumu dikkate alınır.

1. Kadınların ve Erkeklerin Miras Hakkı

Nisâ Sûresi, 7. Âyet

Meali:

Ana, baba ve akrabaların miras olarak bıraktıklarından erkeklere bir pay vardır. Ana, baba ve akrabaların bıraktıklarından kadınlara da bir pay vardır. Bırakılan mal az da olsa çok da olsa, bunlar için belirlenmiş birer pay vardır.

2. Çocukların, Anne ve Babanın Miras Payları

Nisâ Sûresi, 11. Âyet

Meali:

Allah, çocuklarınızın mirası hakkında erkeğe iki kadının payı kadar verilmesini emreder. Çocuklar ikiden fazla kız ise bırakılan malın üçte ikisi onlarındır. Kız çocuğu bir tane ise mirasın yarısı onundur.

Ölen kişinin çocuğu varsa, geride bıraktığı maldan anne ve babasının her birine altıda bir pay düşer. Ölenin çocuğu yoksa ve yalnızca anne ve babası ona mirasçı oluyorsa annesine üçte bir pay düşer. Ölenin kardeşleri varsa annesinin payı altıda birdir. Bu paylaşım, vasiyetin yerine getirilmesinden veya borcun ödenmesinden sonra yapılır.

Babalarınızdan ve oğullarınızdan hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilemezsiniz. Bunlar Allah tarafından belirlenmiş paylardır. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.

3. Eşlerin ve Ana Bir Kardeşlerin Miras Payları

Nisâ Sûresi, 12. Âyet

Meali:

Eşlerinizin çocukları yoksa, bıraktıklarının yarısı sizindir. Çocukları varsa, bıraktıklarının dörtte biri sizindir. Bu paylaşım, ölen eşlerinizin vasiyetlerinin yerine getirilmesinden veya borçlarının ödenmesinden sonra yapılır.

Sizin çocuğunuz yoksa bıraktığınız malın dörtte biri eşlerinize aittir. Çocuğunuz varsa bıraktığınız malın sekizde biri eşlerinize aittir. Bu paylaşım da yaptığınız vasiyetin yerine getirilmesinden veya borcunuzun ödenmesinden sonra yapılır.

Miras bırakan erkek veya kadının çocuğu ve babası bulunmadığı hâlde bir erkek ya da kız kardeşi varsa, bu kardeşlerden her birine altıda bir pay düşer. Kardeşler birden fazla ise üçte bir payda ortak olurlar. Bu paylaşım, mirasçılara zarar vermeyen vasiyetin yerine getirilmesinden veya borcun ödenmesinden sonra yapılır. Bunlar Allah’ın hükümleridir. Allah hakkıyla bilendir, hilim sahibidir.

4. Miras Hükümlerine Uymanın Önemi

Nisâ Sûresi, 13. Âyet

Meali:

Bunlar Allah’ın koyduğu sınırlardır. Kim Allah’a ve Peygamberine itaat ederse Allah onu, içlerinden ırmaklar akan cennetlere koyar. Orada ebedî olarak kalırlar. İşte büyük başarı budur.

Nisâ Sûresi, 14. Âyet

Meali:

Kim Allah’a ve Peygamberine karşı gelir ve O’nun koyduğu sınırları aşarsa Allah onu, içinde ebedî olarak kalacağı ateşe sokar. Onun için alçaltıcı bir azap vardır.

5. Kardeşler Arasındaki Miras Payları

Nisâ Sûresi, 176. Âyet

Meali:

Senden fetva istiyorlar. De ki: Allah, kelâle durumundaki kişinin mirası hakkında hükmünü açıklıyor. Çocuğu olmayan bir kişi ölür ve onun bir kız kardeşi bulunursa bıraktığı malın yarısı kız kardeşine aittir. Kız kardeşin çocuğu bulunmadan ölmesi durumunda erkek kardeşi ona mirasçı olur. İki kız kardeş varsa bıraktığı malın üçte ikisi onlarındır. Kardeşler erkekli ve kadınlı bir grupsa erkeğin payı iki kadının payı kadardır. Yanılmayasınız diye Allah size hükümlerini açıklıyor. Allah her şeyi hakkıyla bilendir.

6. Miras Paylaşımında Adalet ve Haklara Riayet

Kur’ân-ı Kerîm, mirasçıların haklarını koruyan hükümler bildirir. Mirasın paylaşımında kişisel çıkarların değil, Allah’ın belirlediği hükümlerin ve hak sahiplerinin durumlarının dikkate alınması gerekir.

• Kadınların ve erkeklerin miras hakları korunmalıdır.
• Miras payları, mirasçıların durumuna göre belirlenmelidir.
• Vefat eden kişinin borçları ve geçerli vasiyeti dikkate alınmalıdır.
• Mirasçılardan hiçbiri haksız yere hakkından mahrum bırakılmamalıdır.
• Allah’ın koyduğu sınırlar kişisel çıkarlar uğruna değiştirilmemelidir.

Sonuç

Kur’ân-ı Kerîm’de miras hükümleri ayrıntılı biçimde açıklanmıştır. Nisâ Sûresi’nin 7, 11, 12 ve 176. âyetleri mirasçıların paylarını bildirirken 13 ve 14. âyetler Allah’ın koyduğu sınırlara uyulmasının önemini vurgular.

İslam’da miras paylaşımı, hak sahiplerinin haklarını koruma sorumluluğudur. Adaletli paylaşım yapmak, borçları ve vasiyeti dikkate almak ve hiç kimsenin hakkını çiğnememek esastır.

Kaynak: Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’ân-ı Kerîm Meali; Nisâ Sûresi, 7, 11, 12, 13, 14 ve 176. âyetler.