Kur’an-ı Kerim ve Sahih Hadislerde Helal ve Haram Yiyecek-İçecekler Konusu

Kur’an-ı Kerim ve sahih hadislerde helal ve haram yiyecek-içecekler konusu, temel olarak temiz (tayyibât) olanların helal, pis ve zararlı (habâis) olanların ise haram kılınması üzerine kuruludur. Kur’an genel ilkeler verir; hadisler ise detaylandırır ve Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) uygulamalarıyla açıklanır.

Helal Olan Yiyecek ve İçeceklerin Genel İlkesi

Kur’an-ı Kerim’de Allah (c.c.), temiz ve iyi şeylerin helal olduğunu vurgular:

• Bakara Suresi 172. ayet: “Ey iman edenler! Size rızık olarak verdiğimiz temiz (tayyib) şeylerden yiyin ve eğer yalnız Allah’a kulluk ediyorsanız O’na şükredin.”
• A’raf Suresi 32. ayet: “De ki: ‘Allah’ın kulları için yarattığı ziyneti ve temiz rızıkları kim haram kılmış?’ De ki: ‘Bunlar dünya hayatında iman edenler içindir, kıyamet günü de yalnız onlara mahsustur.'”
• Maide Suresi 4-5. ayetler: Av hayvanları ve Ehl-i Kitab’ın yiyecekleri helaldir. “Bugün size temiz ve iyi şeyler helâl kılındı. Ehl-i kitabın yiyeceği size helâl, sizin yiyeceğiniz de onlara helâldir.”

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de şöyle buyurur:

• “Helal olan şeyler bellidir, haram olan şeyler de bellidir. Bunların arasında şüpheli şeyler vardır ki, pek çok insan onları bilmez. Kim şüpheli şeylerden sakınırsa, dinini ve ırzını korumuş olur.” (Buhârî, Îmân; Müslim, Îmân)

Haram Olan Yiyecek ve İçecekler

Kur’an’da haramlar açıkça sayılıp tekrarlanır (en detaylısı Maide Suresi’nde):

• Maide Suresi 3. ayet (en kapsamlı hüküm): “Size şunlar haram kılındı: Leş (kendiliğinden ölen hayvan), kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına kesilen hayvan; boğulmuş, (taşla) vurulup öldürülmüş, yukarıdan yuvarlanıp ölmüş, boynuzlanıp ölmüş ve yırtıcı hayvan tarafından yenmiş olanlar –ölmeden yetişip kestikleriniz hariç–; dikili taşlar (putlar) üzerine boğazlananlar ve fal oklarıyla kısmet aramanız. Bunlar fısktır (günah). Bugün inkâr edenler dininizden ümitlerini kesmişlerdir. Artık onlardan korkmayın, benden korkun. Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinize nimetimi tamamladım ve size din olarak İslâm’ı uygun gördüm.”
• Bu ayette leş, kan, domuz eti ve Allah’tan başkası adına kesilenler temel haramlardır. Diğerleri (boğulmuş vb.) da şartına uygun kesilmezse haram olur.

Diğer ayetlerde tekrar:

• Bakara 173, En’âm 145, Nahl 115: “Allah size ancak leşi, kanı, domuz etini ve Allah’tan başkası adına kesileni haram kıldı. Kim mecbur kalırsa (zaruret halinde), başkasının hakkına tecavüz etmemek ve zaruret ölçüsünü aşmamak şartıyla günah yoktur. Allah Ğafûr’dur, Rahîm’dir.”

İçeceklerde haram olan başlıca içki (hamr):

• Maide Suresi 90-91: “Ey iman edenler! İçki (hamr), kumar, dikili taşlar ve fal okları şeytan işi pisliklerdir. Bunlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz. Şeytan içki ve kumarla aranıza düşmanlık ve kin sokmak, sizi Allah’ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister.”

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) içkiyi kesin haram kılar:

• “İçkinin içilmesini haram kılan Allah, satılmasını da haram kıldı.” (Nesâî, Büyû’)
• “Her sarhoş edici hamrdır, her hamr da haramdır.” (Müslim, Eşribe)

Diğer Haram ve Helal Hükümleri (Hadislerle Desteklenen)

• Yırtıcı hayvanlar ve pençeli kuşlar: “Yırtıcı hayvanların eti (azı dişi olan) ve pençeli kuşlar haramdır.” (Müslim, Sayd)
• Deniz ürünleri: “Denizin suyu temizdir, ölüsü (balık) helaldir.” (Ebû Dâvûd, Tahâret; Tirmizî) – Balık ve çekirge iki ölü helaldir (İbn Mâce).
• Cellâle (pislik yiyen hayvanlar): Eti ve sütü haramdır, temizlenip bekletilirse helal olur (Ebû Dâvûd, Et’ime).
• Şüpheli şeyler: “Helal bellidir, haram bellidir. Arada şüpheli şeyler vardır… Kim şüpheli şeylerden sakınırsa dinini korumuş olur.” (Buhârî)

Sonuç ve Uyarı

Kur’an-ı Kerim’de haramlar dört ana maddeyle sınırlıdır (leş, kan, domuz, Allah’tan başkası adına kesilen); gerisi genel olarak temiz olan helaldir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurur: “Helal olanı helal, haramı haram bilen ve şüpheli şeylerden sakınan kimse kurtuluşa ermiştir.” (Tirmizî)

Allah’ın helal kıldığını haram, haram kıldığını helal saymak büyük günahtır (Nahl 116: “Dilinizle yalan yere ‘Bu helaldir, bu haramdır’ demeyin; çünkü Allah hakkında yalan uydurursunuz”).

Helal gıdayla beslenmek, ibadetin kabulü ve dua için şarttır: “Allah temiz ve helal olan şeylerden yemeyi emretmiştir.” (Müslim, Zekât)