İSLAM MİRAS HUKUKU (FERÂİZ) – AYETLERLE, VASİYET VE SAYISAL ÖRNEKLER

İSLAM MİRAS HUKUKU (FERÂİZ) – AYETLERLE, VASİYET VE SAYISAL ÖRNEKLER

İslam’da miras paylaşımı, Allah’ın emirleri ile belirlenmiştir. Mirasın dağılımında şu sıra uygulanır:

1. Borçlar ödenir.
2. Vasiyet ödenir (en fazla mirasın 1/3’ü).
3. Farz paylar dağıtılır (ayetlerde belirtilmiş).
4. Kalan miras asabe (yakın erkek akrabalar) arasında paylaşılır.
5. Asabe yoksa, kalan miras red uygulanır ve paylar oranlı artırılır.

---

1. Temel Kur’an Ayetleri

Nisâ Suresi 11

Arapça:

اللَّهُ يُوصِيكُمْ فِي أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنثَيَيْنِ فَإِن كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ وَإِن كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِن كَانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِن لَمْ يَكُن لَهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلثُ وَإِن كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ مِن بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ ۗ آباؤُكُمْ وَأَبْناؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا ۗ فَرْضًا مِّنَ اللَّهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal:
“Allah size, çocuklarınız hakkında şunu emreder: Erkeğe, iki dişinin payı kadar vardır. Eğer yalnız bir kız varsa ona yarısı, iki veya daha fazla ise iki üçüncü oranında pay verin. Ana ve babaya, eğer çocuğu varsa, her birine altıda bir; eğer çocuğu yoksa, anneye üçte bir verilir. Eğer kardeşleri varsa, anneye altıda bir pay düşer; borç ve vasiyet düşüldükten sonra. Allah neyin sizin için daha faydalı olduğunu bilir.”

---

Nisâ Suresi 12

Arapça:

وَأَنتُم تُورِثُونَ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ إِن لَّمْ يَكُن لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِن كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِن بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَلَهُنَّ الرُّبعُ إِن لَّمْ يَكُن لَكُمْ وَلَدٌ فَإِن كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُم مِّن بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ

Meal:
“Eşlerinizin mirası, eğer çocuğu yoksa yarısı sizindir; eğer çocuğu varsa dörtte biri. Siz de, eğer çocuğunuz yoksa, eşlerinizin mirasının çeyreğini alırsınız; eğer çocuğunuz varsa sekizde birini. Vasiyet ve borç düşüldükten sonra bu paylar geçerlidir.”

---

Nisâ Suresi 176

Arapça:

يَسْأَلُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَإِن كَانَ لَهَا أَخٌ فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَن تَضِلُّوا ۗ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal:
“Bir kimse ölür, çocuğu yoktur ve bir kız kardeşi varsa, mirasının yarısı ona aittir. Eğer bir erkek kardeşi varsa, erkeğe, kadının iki katı pay verilir. Allah size açıklıyor ki sapmayasınız.”

---

2. Vasiyet Hakkı

• Vasiyet: Mirasın en fazla 1/3’ü
• Öncelik: borç → vasiyet → farz pay → asabe
• Amaç: düşkünlere, akrabalara veya hayır işlerine destek

---

3. Farz Pay Sahipleri

• Eş (erkek/kadın)
• Anne
• Baba
• Kız
• Kardeş (bazı durumlarda)

---

4. Kalan Miras (Asabe)

• Farz paylardan sonra asabeye gider:
• Oğul → Baba → Erkek kardeş → Amca
• Erkek yoksa kadın da asabe olabilir.

---

5. Ayrıntılı Sayısal Örnekler (Toplam 120.000 TL)

---

Örnek 1: Eş (kadın) + Anne + Baba + Vasiyet (%1/3 hayır)

Mirasçı	Pay (TL)
Vasiyet	40.000
Eş	20.000
Anne	26.667
Baba (asabe)	33.333

---

Örnek 2: Eş (erkek) + 1 Kız + Baba + Vasiyet (%1/4 hayır)

Mirasçı	Pay (TL)
Vasiyet	30.000
Eş	22.500
Kız	45.000
Baba	22.500

---

Örnek 3: 2 Kız + Baba + Vasiyet (%1/3)

Mirasçı	Pay (TL)
Vasiyet	40.000
2 Kız	53.333
Baba	26.667

---

Örnek 4: Eş (kadın) + Oğul + Kız + Vasiyet (%1/4)

Mirasçı	Pay (TL)
Vasiyet	30.000
Eş	11.250
Oğul	52.500
Kız	26.250

---

Örnek 5: Sadece 1 Kız + Vasiyet (%1/3)

• Vasiyet: 40.000 TL
• Kalan: 80.000 TL
• Kız: 1/2 → 40.000 TL
• Kalan: 40.000 TL → asabe yok → red yapılır → kız’a eklenir
• Toplam: 80.000 TL (vasiyet harici) + 40.000 TL (vasiyet) = 120.000 TL

---

Örnek 6: Eş (erkek) + Anne + 2 Kız + Vasiyet (%1/4)

Mirasçı	Pay (TL)
Vasiyet	30.000
Eş	22.500
Anne	15.000
2 Kız	67.500

---

Örnek 7: Baba + 1 Kız + 1 Kız Kardeş + Vasiyet (%1/3)

Mirasçı	Pay (TL)
Vasiyet	40.000
Kız	40.000
Baba (asabe)	40.000
Kız kardeş	0

---

Örnek 8: Oğul yok, Baba yok, 3 Kız Kardeş + Vasiyet (%1/4)

• Vasiyet: 30.000 TL
• Kalan: 90.000 TL
• Kızlar asabe: 90.000 TL eşit paylaşım
• Her biri: 30.000 TL

---

Örnek 9: Eş (kadın) + Oğul + 2 Kız + Baba + Vasiyet (%1/3)

Mirasçı	Pay (TL)
Vasiyet	40.000
Eş	10.000
Oğul	46.667
2 Kız	23.333

---

Örnek 10: Anne + Baba + Kardeş + Vasiyet (%1/3)

Mirasçı	Pay (TL)
Vasiyet	40.000
Anne	13.333
Baba	13.333
Kardeş (asabe)	53.334

---

6. Özet

1. Vasiyet ve borçlar önce ödenir.
2. Farz paylar ayetlere göre dağıtılır.
3. Kalan miras asabe arasında paylaşılır.
4. Asabe yoksa, red uygulanır ve paylar oranlı artırılır.
5. Vasiyet: en fazla mirasın 1/3’ü.