İslamî Kaynaklarda Arş, Kürsî, Sidretü’l-Münteha, Beytül Ma’mur ve Hamalatü’l-Arş

İslamî Kaynaklarda Arş, Kürsî, Sidretü’l-Münteha, Beytül Ma’mur ve Hamalatü’l-Arş

İslam inancında, Arş, Kürsi, Sidretü’l-Münteha, Beytül Ma’mur ve Hamalatü’l-Arş (Arşı taşıyan melekler) gibi kavramlar, Kur’ân-ı Kerim ve sahih hadislerde geçen, Allah’ın kudretini, âlemin düzenini ve ahiret âlemindeki yüce makamları ifade eden önemli unsurlardır. Bunlar gaybî konulardır; mahiyetleri tam olarak insan idrakinin ötesindedir, ancak Kur’ân ve hadislerde var oldukları ve nitelikleri belirtilmiştir.

Arş-ı Âlâ Nedir?

Arş, bütün yaratılmışları kuşatan, en yüce ve en geniş makamdır. Allah’ın kudret ve rububiyetinin tecelli ettiği, âlemin idare edildiği sembolik ve gerçek bir yüceliktir. Kur’ân’da Arş üzerine istiva (hükümranlık) ifadesi geçer ve kıyamet günü Arş’ın sekiz melek tarafından taşınacağı bildirilir.

• Hâkka Suresi 17. ayet: “Melekler de göğün etrafında bulunurlar. Rabbinin arşını o gün, başlarının üstünde sekiz (melek) taşır.”
• Zümer Suresi 75. ayet: “Melekler de arşın etrafını çevirmişler olarak Rablerini hamd ile tesbih ettiklerini görürsün.”
• Mü’min Suresi 7. ayet: “Arşı taşıyan ve onun etrafında bulunan melekler, Rablerini överek tesbih eder, O’na inanır ve mü’minlerin bağışlanmaları için şöyle dua ederler: ‘Rabbimiz! Senin ilmin ve rahmetin her şeyi kuşatmıştır…'”
• Hadislerde Arş’ın büyüklüğü vurgulanır: Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Ebû Zer’e hitaben: “Yedi kat gök ile yedi kat yer, Kürsî yanında bir çöldeki yüzük halkası gibidir. Arş’ın Kürsî’ye nisbeti de o çölün halkaya nisbeti gibidir.” buyurmuştur.

Kürsi Nedir?

Kürsi, Arş’ın altında bulunan, gökleri ve yeri kaplayan büyük bir makamdır. Allah’ın ilim ve kudretinin tecelli ettiği yerdir. En meşhur ifadesi Ayetü’l-Kürsi‘dedir (Bakara Suresi 255. ayet):

• “O’nun kürsisi gökleri ve yeri kaplamıştır. Bunları korumak O’na ağır gelmez. O, yücedir, büyüktür.”

Bu ayet, Kürsi’nin bütün yaratılmışları kuşattığını, Allah’ın kudretinin sınırsızlığını anlatır. Hadislerde Kürsi’nin Arş’a göre küçük olduğu, ancak kâinata nisbetle muazzam büyüklükte olduğu belirtilir.

Sidretü’l-Münteha Nedir?

Sidretü’l-Münteha, “son sidre” veya “nihayet sidresi” anlamına gelir. Mi’rac gecesinde Hz. Peygamber’in (s.a.v.) Cebrâil’in (a.s.) geride kaldığı, ilâhî sırların mazhar olduğu, varlıkların ulaşabileceği son sınırdaki mübarek bir ağaçtır (genellikle nebk veya sedir ağacı olarak tasvir edilir). Burası, cennet nehirlerinin çıktığı, meleklerin ve peygamberlerin ilminin nihayete erdiği yerdir.

• Necm Suresi 13-18. ayetler: Mi’rac’ı anlatır: “…Sidretü’l-Münteha’nın yanında… Sidre’yi kaplayan kaplamıştı… Gözü kaymadı ve haddi aşmadı. Andolsun ki Rabbinin en büyük âyetlerinden bir kısmını gördü.”

Hadislerde Sidretü’l-Münteha’nın altından cennet nehirleri aktığı, dallarının altın ve gümüşten olduğu, meyvelerinin testiler gibi büyük olduğu rivayet edilir. Cebrâil (a.s.) burada kalmış ve “Buradan ötesi bana yakar” demiştir.

Beytül Ma’mur Nedir?

Beytül Ma’mur, göklerdeki, Kâbe’nin karşılığı olan, meleklerin tavaf ettiği, her gün yetmiş bin meleğin tavaf edip bir daha geri dönmediği mübarek bir evdir (beyt). Mi’rac hadislerinde Hz. Peygamber’in (s.a.v.) burada namaz kıldığı belirtilir.

Hadis: Hz. Peygamber (s.a.v.) Mi’rac’ta Beytül Ma’mur’u görmüş, meleklerin tavaf ettiğini anlatmıştır. “Beytül Ma’mur, semâda Kâbe’nin makamıdır; her gün yetmiş bin melek oraya girer, tavaf eder ve bir daha dönmez.” (Buhârî ve Müslim’de benzer rivayetler)

Hamalatü’l-Arş (Arşı Taşıyan Melekler) Kimlerdir?

Arşı taşıyan melekler, Allah’ın emriyle Arş’ı yüklenen, O’nu tesbih eden, müminler için istiğfar eden yüce meleklerdir. Kıyamet günü sekiz melek olarak Arş’ı taşıyacakları bildirilir. Şu anda da Arşı taşıyan ve etrafında olan melekler vardır.

• Mü’min Suresi 7: Arşı taşıyan ve etrafındakiler tesbih eder, müminlere dua eder.
• Hâkka Suresi 17: Kıyamet günü sekiz melek Arş’ı taşır.
• Hadislerde bu meleklerin büyüklüğü vurgulanır; birinin kulağı ile omzu arası 700 yıllık yolculuk mesafesidir (bazı rivayetlerde).

Bu kavramlar, Allah’ın sonsuz kudretini, meleklerin ibadetini ve âlemin muhteşem düzenini gösterir. Hepsi gaybîdir; mahiyetleri tam bilinmez, fakat iman edilmesi vaciptir. Bu yüce makamlar, tefekkür eden kul için Allah’ın azametini hatırlatır.