İhlas ve İhsan: Kalbin Safiyeti ve Kulluğun Zirvesi

İhlas ve İhsan: Kalbin Safiyeti ve Kulluğun Zirvesi

İslam’da kulluğun en yüksek mertebeleri ihlas ve ihsandır. İhlas, amelleri riyadan, gösterişten ve dünyevi menfaatten arındırarak sadece Allah rızası için yapmaktır. İhsan ise ibadeti Allah’ı görüyormuş gibi en güzel şekilde eda etmek, O’nun sürekli gözetimi altında olduğunu hissederek yaşamaktır. Bu iki kavram, dinin özünü teşkil eder ve birbirini tamamlar.

İhlas ile İlgili Ayetler

Kur’an-ı Kerim’de ihlas, dini Allah’a has kılmak, samimiyet ve şirkten uzak bir kulluk olarak sıkça vurgulanır:

• Zümer Suresi, 2-3. ayetler
  “Şüphesiz biz sana Kitab’ı hak ile indirdik. O halde dini Allah’a has kılarak (ihlas ile) O’na kulluk et. Bil ki, halis din yalnız Allah’ındır…”
• Sad Suresi, 46. ayet
  “Gerçekten biz onları, katıksızca (ahiretteki asıl) yurdu düşünüp anan ihlas sahipleri kıldık.”
• Meryem Suresi, 51. ayet
  “Kitap’ta Musa’yı da zikret. Çünkü o, ihlasa erdirilmiş ve gönderilmiş (Resul) bir peygamberdi.”

Bu ayetler, peygamberlerin bile ihlasla vasıflandırıldığını gösterir. Allah, ihlaslı kullarını över ve şeytanın onlara zarar veremeyeceğini bildirir (Hicr Suresi, 40).

İhsan ile İlgili Ayetler

İhsan, hem Allah’a hem de insanlara karşı güzellik ve iyilik yapmak anlamını taşır:

• Bakara Suresi, 195. ayet
  “…Allah ihsan edenleri sever.”
• Nahl Suresi, 90. ayet
  “Şüphesiz Allah, adaleti, ihsanı ve akrabaya vermeyi emreder…”
• Âl-i İmrân Suresi, 134. ayet
  “Onlar ki bollukta ve darlıkta infak ederler, öfkelerini yutarlar, insanları affederler. Allah ihsan edenleri sever.”

En Büyük Delil: Cibril Hadisi (İhsan’ın Tanımı)

Peygamber Efendimiz (s.a.v.)’in en kapsamlı din tarifi olan meşhur Cibril Hadisinde (Buhârî, Îmân 1; Müslim, Îmân 1) ihsan şöyle tanımlanır:

Cibril (a.s.) sorar: “İhsan nedir?”
Rasûlullah (s.a.v.) cevap verir:
“İhsan, Allah’a O’nu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir. Sen O’nu görmesen de O seni mutlaka görmektedir.”

Bu tanım, ihsanın ihlasın zirvesi olduğunu gösterir. İhlas olmadan ihsan olmaz; çünkü gösteriş ve riya ibadetin kalitesini bozar.

İhlas ile İlgili Bazı Hadisler

• “Ameller niyetlere göredir. Herkes için niyet ettiği vardır.” (Buhârî, Bed’ü’l-Vahy 1)
  → İhlasın temeli niyettir.
• “Allah Teâlâ şöyle buyurur: Ben, kendisine şirk koşulmasından en uzak olanım. Kim bir amel işler de onda benden başkasını ortak kılarsa, o ameli ondan reddederim ve o şirki ona bırakırım.” (Müslim, Zühd 46)
  → İhlas olmadan amel kabul olmaz.
• “Allah ancak ihlasla ve sırf O’nun rızası için yapılan ameli kabul eder.” (İbn Mâce)

İhlas ve ihsan, müminin kulluk yolculuğunun özüdür. Günlük hayatta namaz kılarken, oruç tutarken, insanlara iyilik yaparken “Acaba bunu Allah için mi yapıyorum, yoksa gösteriş için mi?” diye sormak, kalbi temiz tutmanın anahtarıdır.

Allah bizleri ihlas ve ihsan üzere sabit kılsın, amellerimizi kabul buyursun. Âmin.