Nefis: En Büyük Düşmanımız

Nefis: En Büyük Düşmanımız

İslam’da nefis, insanın en yakın ve en tehlikeli düşmanı olarak tarif edilir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), nefisle mücadeleyi en büyük cihad olarak nitelendirmiş ve ümmetine bu konuda önemli uyarılar bırakmıştır.

En meşhur hadislerden biri şudur:

“En şiddetli düşmanın, iki yanının (veya iki kaşının) arasındaki nefsindir.”
(Beyhakî ve diğer kaynaklarda rivayet edilen bu hadis, nefsin içimizde saklı en büyük tehlike olduğunu vurgular.)

Bu ifade mecazidir; nefsin kalbimizde, aklımızda ve arzularımızda hüküm sürdüğünü, dış düşmanlardan daha sinsi ve sürekli olduğunu anlatır.

Başka bir hadiste Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurur:

“Asıl mücahid, nefsiyle cihad edendir.”
(Tirmizî, Ahmed b. Hanbel ve diğerleri; hasen-sahih derecesinde rivayet)

Bu hadis, kılıçla yapılan cihadın (küçük cihad) yanında, nefisle yapılan mücadelenin büyük cihad (cihad-ı ekber) olduğunu açıkça gösterir.

Peygamberimiz (s.a.v.) bir duasında nefsin tehlikesine şu şekilde işaret eder:

“Allah’ım! Faydasız ilimden, huşû duymayan kalpten, doymak bilmeyen nefisten ve kabul olunmayan duadan sana sığınırım.”
(Müslim, Tirmizî, Nesâî)

Burada “doymak bilmeyen nefis” ifadesi, insanın mal, makam, şehvet ve dünya hırsıyla asla tatmin olmayan tarafını tarif eder.

Yine bir başka rivayette:

“Sizin hakkınızda en çok korktuğum şey; karınlarınızın ve ferçlerinizin şehvetleri, zenginlik hırsı ve fitnelerin şaşırtmasıdır.”
(Ahmed b. Hanbel)

Bu hadis, nefsin en çok hangi alanlarda insanı yoldan çıkardığını net bir şekilde ortaya koyar: Yemek-içmek aşırılığı, cinsel arzular, mal hırsı ve dünyevî fitneler.

Efendimiz (s.a.v.) nefisle mücadelede ümmetine pratik bir ölçü de vermiştir:

“Nefsinizin üzerinde hakkı vardır.”
(Buhârî ve Müslim)

Yani nefsi tamamen yok saymak değil, onu terbiye etmek, ölçülü yaşamak ve Allah’ın razı olacağı istikamete yönlendirmek gerekir.

Sonuç olarak, nefis terbiyesi bir ömür boyu süren bir mücadeledir. Oruç, namaz, zikir, tevbe, muhasebe-i nefs, az yemek, az uyumak, az konuşmak gibi ibadetler bu terbiyenin en etkili araçlarıdır.

Allah bizlere nefislerimizi tezkiye etmeyi, onları kötülükten arındırmayı ve mutmainne derecesine ulaştırmayı nasip etsin. Âmin.