Köpekler: Kur’ân-ı Kerîm ve Hadis-i Şeriflerdeki Yeri

Köpekler: Kur’ân-ı Kerîm ve Hadis-i Şeriflerdeki Yeri

İslam’da köpek, hem Kur’ân-ı Kerîm’de hem de Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) hadislerinde yer alan, insanoğlunun hayatında farklı roller üstlenmiş bir hayvandır. Kur’ân’da köpek doğrudan üç bağlamda anılırken, hadislerde ise faydalı kullanım alanları ile birlikte bazı kısıtlamalar getirilmiştir. Bu yazı, ayet ve hadislerden hareketle konuyu özetler.

Kur’ân-ı Kerîm’de Köpek

Kur’ân-ı Kerîm’de “kelb” (köpek) kelimesi beş yerde geçer ve hepsi olumlu veya ibret verici bağlamlardadır. En dikkat çekici olanı Ashâb-ı Kehf (Mağara Arkadaşları) kıssasıdır:

• Kehf Suresi 18. âyet:
  “Sen onları uyanık sanırsın, oysa onlar (derin bir uykuda) uyuşmuşlardır. Biz onları sağ yana ve sol yana çeviriyorduk. Köpekleri de iki kolunu uzatmış yatıyordu.” Burada sadık bir köpek, imanını korumak için mağaraya sığınan gençlerle birlikte 300 yıldan fazla uyutulmuş ve Allah’ın kudretinin bir delili olarak anılmıştır. Köpek, gençlerin dostu ve koruyucusu olarak tasvir edilir.
• Kehf Suresi 22. âyet:
  “(Sonra gelen kuşaklar) Diyecekler ki: ‘Üç’tüler, dördüncüsü köpekleridir.’ Ve: ‘Beştiler, altıncısı köpekleridir.’ diyecekler… ‘Yedidirler, sekizincisi köpekleridir.’ diyecekler.” Köpek, sayıya dâhil edilerek tekrarlanır; bu, onun grubun bir parçası olduğunu vurgular.

Ayrıca avcılık bağlamında:

• Mâide Suresi 4. âyet:
  “… Eğittiğiniz avcı hayvanların tuttukları ile eğittiğiniz av köpeklerinin tuttukları da size helâl kılındı. Üzerine Allah’ın adını anın…” Eğitilmiş av köpeklerinin yakaladığı avın eti helâldir. Bu âyet, köpeğin faydalı bir araç olarak kullanıldığını gösterir.

Bir benzetme olarak:

• A’râf Suresi 176. âyet:
  “… Onun hâli, köpeğin hâline benzer ki, üzerine varıp kovalasan da dilini çıkarır solur, kendi hâline bıraksan da solur…” Burada köpek, nefsinin esiri olan insanın acıklı durumuna misal verilir; hayvanın kendisi kötülenmez.

Hadis-i Şeriflerde Köpek

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), köpeğin faydalı amaçlarla (av, çobanlık, ziraat/bahçe koruma) bulundurulmasına izin vermiş, ancak zevk için veya gereksiz yere evde beslenmesini kısıtlamıştır:

• “Av, çoban ve ziraat köpeği dışında bir köpek besleyenin ecrinden her gün bir (veya iki) kırat eksilir.”
  (Buhârî, Müslim) Bu hadis, faydasız köpek beslemenin sevaba zarar vereceğini belirtir; ancak av, sürü koruma ve tarla bekçiliği için açıkça mübahtır.
• Eğitilmiş köpekle avlanma:
  “Eğitilmiş köpeğini besmele çekerek saldığında yakaladığını ye.”
  (Buhârî) Av köpeğinin tuttuğu avın yenmesi helâldir.

Bazı hadislerde Medine’de sokak köpeklerinin öldürülmesi emredilmişse de, bu emir belirli bir dönemdeki tehlike (saldırgan köpekler, kuduz riski veya kamu güvenliği) nedeniyle verilmiş, sonra yumuşatılmıştır:

• Abdullah bin Ömer (r.a.) rivayeti:
  “Resûlullah (s.a.v.) köpeklerin öldürülmesini emretti. Medine ve civarına da köpeklerin öldürülmesi için haber gönderdi. Biz de Medine ve etrafına dağılarak tek köpek bırakmayacak şekilde öldürdük. Hatta çölden gelmiş bir kadının refakat eden köpeğini bile öldürdük.”
  (Buhârî, Bed’ü’l-Halk 14; Müslim, Müsâkât 45, hadis no: 1570)
• Başka bir rivayette (Müslim):
  “Allah’ın Resûlü (s.a.v.) bize köpekleri öldürmeyi emretti. Biz de bu emri o kadar uyguladık ki, çölden gelen bir kadının yanındaki köpeği bile öldürdük. Sonra Allah’ın Resûlü (s.a.v.) onların öldürülmesini yasakladı.”
  (Müslim, Müsâkât, hadis no: 1572)

Bu rivayetler, emrin başlangıçta geniş kapsamlı olduğunu ancak sonra neshedildiğini (kaldırıldığını) gösterir.

Emrin yumuşatılması ve istisnalar:

• İbn Ömer (r.a.) rivayeti:
  “Resûlullah (s.a.v.) buyurdular ki: ‘Av ve çoban köpeği dışında köpek besleyenin ecrinden her gün iki kırat eksilir.’ (Bazı rivayetlerde Ebû Hüreyre’nin ‘veya ziraat köpeği’ dediği nakledilir.)”
  (Buhârî, Sayd 6, Hars 3; Müslim, Müsâkât 50)
• Ebû Hüreyre (r.a.) rivayeti:
  “Sürü (çoban), av veya ziraat köpeği dışında bir köpek besleyen kimsenin ecrinden her gün bir kırat eksilir.”
  (Buhârî, Bed’ü’l-Halk 14; Müslim, Müsâkât 58-59)

Sonuç: İslam’da Köpeğe Bakış

İslam, köpeği Allah’ın yarattığı bir varlık olarak görür. Ashâb-ı Kehf kıssasında sadık bir dost, Mâide Suresi’nde faydalı bir av aracı olarak anılır. Hadislerde ise gereksiz yere evde beslemekten sakındırılırken, gerçek ihtiyaç (avcılık, koruma, çobanlık) için açıkça izin verilir. Başlangıçtaki Medine emri belirli bir zarara karşıydı ve sonra faydalı köpekler istisna tutuldu. Günümüzde ihtiyaç hâlinde köpek bulundurmak caizdir; gereksiz beslemek ise sevaba zarar verir.

Köpek, insana sadakatiyle meşhur bir hayvandır. Kur’ân ve sünnet, onu faydalı yönleriyle değerlendirirken, israf ve gereksiz meşguliyetten uzak durmayı öğütler. Hayvanlara eziyet etmek yasaktır; merhamet emredilmiştir. Allah her şeyi en güzel şekilde yaratandır; O’nun yarattıklarına ibretle bakmak gerekir.