İslam’da Boşanma (Talak)

İslam’da boşanma (talak), helâl kılınmış ancak Allah katında en sevimsiz helâl olarak nitelendirilen bir durumdur. Kur’ân-ı Kerîm ve Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) hadisleri, evliliğin korunmasını teşvik ederken, boşanmanın ancak zorunlu hallerde ve belirli kurallara uyularak gerçekleşmesini emreder. Aşağıda en bilinen ayet ve hadisleri temel alarak konuyu özetleyen bir yazı hazırladım.

Başlık: Boşanma: Helâl Ama En Sevimsiz Olanı

Evlilik, Kur’ân-ı Kerîm’de “sükûn, sevgi ve merhamet” üzerine kurulan mukaddes bir bağ olarak tarif edilir. Nisa Suresi 19. ayette Rabbimiz şöyle buyurur:

“Onlarla (kadınlarla) iyi geçinin. Şayet onlardan hoşlanmadınızsa, belki bir şey hoşunuza gitmez ama Allah onda çok hayır kılar.”

Bu ayet, evlilikte sabır, hoşgörü ve iyi muameleyi emreder. Ancak her evlilikte sorunlar çözülemeyebilir. İşte bu noktada İslam, boşanmayı bir çıkış yolu olarak meşru kılmıştır fakat bunu en son çare olarak görmüştür.

Kur’ân-ı Kerîm’de boşanma hükümleri en detaylı şekilde Bakara Suresi 228-232 ve Talak Suresi‘nde açıklanır. En temel ayetlerden bazıları şöyledir:

Bakara 229:
“Boşama iki defadır. Bundan sonra ya iyilikle tutmak ya da güzellikle salıvermektir. Onlara (kadınlara) verdiğinizden (mehirden) bir şeyi geri almanız size helâl olmaz; ancak ikisinin de Allah’ın sınırlarını koruyamayacağından korkmaları hali müstesna… Bunlar Allah’ın koyduğu sınırlardır, sakın onları aşmayın…”

Bakara 230:
“Eğer (koca) onu (üçüncü defa) boşarsa, artık o kadın başka bir kocayla evlenmedikçe (ve o da onu boşamadıkça) ona helâl olmaz. Eğer (ikinci koca da) onu boşarsa, Allah’ın sınırlarını gözeteceklerini umarlarsa (eski karı-koca) birbirlerine dönmelerinde sakınca yoktur…”

Talak 1:
“Ey Peygamber! Kadınları boşayacağınız zaman, iddetlerini dikkate alarak boşayın ve iddeti sayın… Kim Allah’tan korkarsa, Allah ona bir çıkış yolu ihsan eder.”

Talak 2:
“İddet süreleri dolduğunda onları ya iyilikle tutun ya da iyilikle ayırın. İçinizden iki adil şahit tutun…”

Bu ayetler, boşanmanın aceleye getirilmemesi, iddet süresinin (genellikle üç temizlik dönemi) gözetilmesi, şahit tutulması, kadının nafaka ve barınma hakkının korunması, mehirin geri alınmaması gibi esasları koyar. Amaç, hem aceleci boşanmaları önlemek hem de ayrılık durumunda hakların zayi olmamasıdır.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de boşanma konusunda çok sayıda uyarıda bulunmuştur. En meşhur hadislerden bazıları:

• “Allah’ın helâl kıldıkları arasında en sevimsiz olanı boşamadır.”
  (Ebu Davud, Talak 3; İbn Mace, Talak 1)

Bu hadis, boşanmanın meşru olduğunu ama Allah katında hoş karşılanmadığını açıkça gösterir.

• Kadınların sebepsiz yere boşanma talebi konusunda:
  “Hangi kadın geçerli bir sebep olmaksızın kocasından boşanma talep ederse, cennetin kokusu ona haram olur.”
  (Buhari ve Müslim’de benzer rivayetler; Tirmizi, Talak 11)
• Kadın yaratılışı hakkında:
  “Kadın kaburga kemiğinden yaratılmıştır. Ondan istifade etmek istersen eğriliğiyle istifade et; doğrultmaya kalkarsan kırarsın. Kadının kırılması ise boşanmasıdır.”
  (Buhari, Nikah 43; Müslim, Rada 60)

Bu hadis, eşlerin birbirinin kusurlarını tolere etmesi, zorla değiştirmeye çalışmamasını öğütler.

Sonuç olarak İslam, evliliği korumayı esas alır. Boşanma ancak uzlaşma, hakemler (Nisa 35), sabır ve danışma yolları tüketildiğinde caiz görülür. Ayrılıkta bile “güzellikle ayrılma” emredilir; kin, hak yeme, çocukları veya karşı tarafı incitme yasaklanır.

Evlilikte zorluklar yaşanabilir, ancak Rabbimiz “Her zorlukla beraber bir kolaylık vardır” (Talak 5-7) buyurur. Müminler, Allah’ın sınırlarını gözeterek ailelerini korumaya çalışmalı, boşanmayı ise gerçekten başka çare kalmadığında ve usulüne uygun olarak tercih etmelidir.

Allah cümlemize huzurlu yuvalar, sabırlı ve anlayışlı eşler nasip etsin. Âmin.