Edep: İmanın Ziyneti, Müslümanın Şiarı

Edep: İmanın Ziyneti, Müslümanın Şiarı

Edep, İslam ahlakının temel taşlarından biridir. Güzel terbiye, nezaket, haya, iffet ve iyi davranış anlamına gelen edep; kulun hem Allah’a hem de yaratılmışlara karşı saygılı, ölçülü ve güzel ahlaklı olmasını sağlar. Dinimiz baştan başa edeptir; çünkü edep, insanı kemale erdiren, imanı güçlendiren ve cennete taşıyan en kıymetli hazinedir.

Kur’ân-ı Kerîm’de edep, haya ve iffet doğrudan emredilir. Mü’minûn Suresi’nde iffetli müminlerin özellikleri şöyle beyan buyurulur:

“Onlar ki, iffetlerini korurlar. Ancak eşleri veya ellerinin altında bulunan cariyelerle (meşru yollarla) yetinirler. Bunların dışında kalan (haram) şeylere yönelmezler. İşte onlar, haddi aşanlardan değildir.” (Mü’minûn, 23/5-7)

Nur Suresi’nde ise hem erkeklere hem kadınlara gözlerini haramdan sakınmaları ve iffetlerini korumaları emredilir:

“Mü’min erkeklere söyle: Gözlerini (harama bakmaktan) sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar. Bu, onlar için daha temizdir. Şüphesiz Allah, yaptıklarından haberdardır. Mü’min kadınlara da söyle: Gözlerini (harama bakmaktan) sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar…” (Nûr, 24/30-31)

Bu ayetler, edep ve hayanın sadece dış görünüşte değil, kalpte ve gözde başlaması gerektiğini gösterir. İffet, zinadan ve her türlü çirkinlikten uzak durmak; haya ise utanma duygusunun insanı kötülükten alıkoymasıdır.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) edep ve haya konusunda en güzel örnek olmuş, ümmetine bu konuda pek çok hadis-i şerifle yol göstermiştir:

• “Hayâ imandandır.” (Buhârî, Îmân, 16; Müslim, Îmân, 57-59)
  Bu hadis, hayanın imanın bir parçası olduğunu, imanı güçlü olanın haya duygusunu da güçlü taşıyacağını bildirir.
• “Hayâ ancak hayır getirir.” (Buhârî, Edeb, 77; Müslim, İman, 60)
  Haya sahibi olan kişi, her zaman iyilik ve fazilet yolunda ilerler; hayasızlık ise insanı kötülüklere sürükler.
• “Her dinin bir ahlâkı vardır. İslam’ın ahlâkı da hayâdır.” (İbn Mâce, Zühd, 17)
  İslam’ın özü haya olduğundan, bir Müslüman ne kadar edepli ve hayalı olursa, dinine o kadar uygun yaşamış olur.
• Ebû Mes’ûd el-Ensârî (r.a.)’dan rivayetle: “İnsanlık, ilk günden beri bütün peygamberlerin üzerinde ittifak ettikleri bir söz bilir: Şayet utanmıyorsan, dilediğini yap!” (Buhârî, Edeb, 78)
  Bu hadis, utanma duygusunun kaybolmasının insanı her türlü kötülüğe açık hale getirdiğini sert bir uyarı ile ifade eder.
• “Allah’tan gereği gibi haya edin! Allah’tan haya eden, kötü düşünceden uzak durur, midesine girenleri kontrol eder, ölümü hatırlar.” (Tirmizî)
  Allah’a karşı edep ve haya, gizli-açık her hal ve harekette O’nun rızasını gözetmektir.
• “Kaba söz, ayıptan başka bir şey getirmez! Hayâ ve edep ise, girdiği yeri süsler.” (Müslim, Birr, 78)
  Edep ve haya, insanı ve toplumu süsleyen en güzel ziynettir.

Sevgili Peygamberimiz (s.a.v.), “Ben güzel ahlâkı tamamlamak üzere gönderildim” buyurarak, edep ve hayayı İslam’ın tamamlayıcı unsuru kılmıştır. Edepli bir Müslüman, sözünde, bakışında, davranışında, yemesinde-içmesinde, yalnızken ve toplum içinde hep ölçülü olur. Hayasızlık ise insanı küfre yaklaştırır; edepsizlik ise kalbi karartır.

Sonuç olarak, edep ve haya; imanın nuru, kalbin süsü, toplumun selameti ve ahiretin anahtarıdır. Bu duyguları koruyan kul, hem dünyada izzet bulur hem de ahirette kurtuluşa erer. Rabbimiz bizleri edep ve haya üzere sabit kılsın, hayasızlıktan ve edepsizlikten muhafaza buyursun. Âmin.