Ahlak: İslam’ın Kalbi ve Özü

Ahlak: İslam’ın Kalbi ve Özü

Ahlak, İslam’da sadece güzel davranışlar topluluğu değil, aynı zamanda Allah’a yakınlaşmanın en temel yollarından biridir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:

“Ben ancak güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim.”
(Muvatta, Hüsnü’l-Hulk 8; Müsned, 2/381)

Bu hadis, Efendimiz’in risaletinin ana hedeflerinden birinin “güzel ahlâkı kemale erdirmek” olduğunu açıkça ortaya koyar. Yani İslam’ın en yüksek gayelerinden biri, insanı ahlâken olgunlaştırmaktır.

Kur’ân’ın Ahlâk Tasviri

Kur’ân-ı Kerîm’de ahlâk, çok geniş ve çok katmanlı bir şekilde ele alınır. Birkaç temel ayet ve hadis üzerinden bakalım:

1. En güzel ahlâk örneği: Rasûlullah (s.a.v.)

وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ
“Ve şüphesiz sen çok büyük bir ahlâk üzeresin.”
(Kalem Sûresi 4)

Bu tek âyet, Peygamberimizin ahlâkının ne kadar muazzam olduğunu ve müslümanlar için en yüksek modelin O olduğunu ifade eder. Âişe validemiz’e (r.a.) Peygamberimizin ahlâkı sorulduğunda verdiği cevap çok manidardır:

“Onun ahlâkı Kur’ân’dı.”
(Müslim, Müsâfirîn 139)

Yani Rasûlullah’ın yaşayışı, Kur’ân’ın hayata geçirilmiş hâliydi.

2. En hayırlı insan kimdir?

خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لِأَهْلِهِ وَأَنَا خَيْرُكُمْ لِأَهْلِي
“Sizin en hayırlınız, ailesine karşı en hayırlı olanınızdır. Ben de aileme karşı en hayırlı olanınızım.”
(Tirmizî, Menâkıb 63)

Ahlâkın en samimi sınav alanı ailedir. Kapı dışarıya karşı güleryüzlü olan, ama evde eşiyle, çocuklarıyla kaba davranan kişi, ne yazık ki ahlâk sınavında çok da başarılı sayılmaz.

3. Küçük şeylerdeki büyük ahlâk

اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ
“Bir hurmanın yarısı kadar bile olsa sadaka vererek kendinizi ateşten koruyun.”
(Buhârî, Edeb 34)

Bu hadis, ahlâkın büyük ibadetlerden çok, küçük ama devamlı yapılan iyiliklerde gizlendiğini gösterir.

4. Dilin ahlâkı

مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ
“Kim Allah’a ve ahiret gününe iman ediyorsa ya hayır söylesin ya da sussun.”
(Buhârî, Edeb 31; Müslim, Îmân 77)

Günümüzün en büyük ahlâk imtihanlarından biri dildir. Klavyenin ucu, kalbin ahlâkından daha çok şey anlatır hâle geldi.

5. Merhamet ve şefkat zinciri

الرَّاحِمُونَ يَرْحَمُهُمُ الرَّحْمَٰنُ ۖ ارْحَمُوا مَنْ فِي الْأَرْضِ يَرْحَمْكُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ
“Merhamet edenlere Rahmân olan Allah merhamet eder. Yeryüzündekilere merhamet edin ki, gökyüzündekiler de size merhamet etsin.”
(Tirmizî, Birr 16; Ebû Dâvûd, Edeb 58)

Merhamet, ahlâkın en geniş kanadıdır. Hayvana, bitkiye, insana, hatta düşmana bile…

6. En ağır mizan (tartı) nedir?

أَثْقَلُ شَيْءٍ فِي الْمِيزَانِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْخُلُقُ الْحَسَنُ
“Kıyamet gününde mîzanda (tartıda) en ağır gelecek şey güzel ahlâktır.”
(Tirmizî, Birr 62; Ebû Dâvûd, Edeb 26)

Namaz, oruç, hac, zekât… hepsi çok kıymetlidir. Ama mîzanın terazisini en çok eğen şeyin “güzel ahlâk” olması, konunun ne kadar kritik olduğunu gösterir.

Son söz olarak şunu hatırlayalım:

İslam’da ibadetler insanı ahlâken güzelleştirmek içindir.
Ahlâk güzel olmadığında, ibadetlerin meyvesi eksik kalır.

Allah bizleri, Peygamberimizin (s.a.v.) “çok büyük ahlâk” diye nitelendirildiği o güzel ahlâktan nasiplenen, ahlâkıyla cennete giren kullarından eylesin.

Âmin.